Publiekssamenvatting Ruimtelijk Ontwikkelperspectief

Het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) van de gemeente Smallingerland in vogelvlucht 

Deze samenvatting gaat over het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief, afgekort het ROP. In het ROP staat ons voorstel over hoe we de komende jaren willen omgaan met de ruimte die nodig is voor wonen, werken en energie.   

Het ROP is een weloverwogen voorstel, waarover veel inwoners, ondernemers en partners hebben meegedacht. 

Lees ook het uitgebreide rapport (pdf)

Wat is het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland? 

Het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland (ROP) laat zien waar en hoe de gemeente Smallingerland ruimte wil geven aan wonen, aan werken en aan de energietransitie. Dit zijn de drie grootste ruimtelijke opgaven voor onze gemeente. We zoeken ruimte voor woningen, voor bedrijven en voor de opwek van duurzame energie. Daarbij houden we rekening met wat we waardevol vinden in de gemeente. En kijken we waar we ontwikkelingen kunnen combineren. 

De drie ruimtelijke opgaven zijn niet nieuw. Een paar jaar geleden hebben we onze Omgevingsvisie opgesteld. Daarin staan al onze ambities, ook voor wonen, werken en energie. In de Omgevingsvisie hebben we opgeschreven wat we willen en wat we daarvoor nodig hebben. In het ROP vertalen we die ambities naar verschillende gebieden in Smallingerland. In het kort: van wat we willen naar waar en hoe we dat willen.  

Waarom is er een Ruimtelijk Ontwikkelperspectief? 

Omdat we zuinig zijn op onze ruimte en omdat we een goede strategie willen voor het verdelen van de ruimte voor wonen, voor werken en voor energie. Niet alles kan overal. Deze drie opgaven vragen de meeste ruimte in onze gemeente. En over deze drie opgaven hebben we afspraken gemaakt in de regio en met de provincie Fryslân. We moeten daarom goed nadenken over waar we de vraag naar woningen, bedrijventerreinen en de opwek van duurzame energie willen realiseren. Want we gaan zorgvuldig om met ons landschap, met Drachten en de 13 dorpen.  

De gemeente Smallingerland gaat de komende jaren groeien. Het woningaantal zal in de gemeente de komende 10 tot 25 jaar verder toenemen. Dat komt vooral door veranderingen in onze bevolkingssamenstelling (meer, maar kleinere huishoudens), maar ook omdat we een aantrekkelijke woongemeente zijn. Ook bedrijven die zich al in onze gemeente bevinden, groeien soms uit hun jasje en zoeken extra ruimte. Bovendien willen veel bedrijven zich graag in onze gemeente vestigen. We hebben dus ook ruimte nodig voor extra bedrijventerreinen. En ten slotte moeten we van het gas af. Een deel van onze energie zullen we zelf moeten opwekken. Omdat niet alle daken geschikt zijn, zoeken we ook ruimte voor zonneparken en mogelijk ook voor windmolens. 

De uitgangspunten van het Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief 

Achter alle keuzes in het ROP zitten 3 uitgangspunten, die ook in de Omgevingsvisie al zijn benoemd. Het gaat om:  

1. Inclusief: ontwikkelingen in Smallingerland leveren een sociaal-maatschappelijke bijdrage aan de toekomst van onze gemeente 
   • Ruimtelijk beleid is ook sociaal beleid. En ruimtelijke keuzes zijn dus ook sociale keuzes. We zorgen ervoor dat bij alle keuzes we aandacht hebben voor de meerwaarde ervan voor de samenleving. Onder andere door te kiezen voor geleidelijke groei en door altijd ruimte te reserveren voor bijvoorbeeld water en groen, sport, spel en ontmoeting in de buurt. 
2. Duurzaam: ontwikkelingen in Smallingerland leveren een duurzame bijdrage aan de toekomst van onze gemeente 
   • Duurzame ruimtelijke keuzes vertalen zich op 2 manieren: in zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik en in klimaatbestendigheid. Zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik betekent dat we zoveel mogelijk kiezen voor inbreiden, herstructureren en het combineren van functies, zodat we “meer met minder” mogelijk kunnen maken.  Duurzaam is ook zorgen dat onze ruimtelijke keuzes toekomstbestendig zijn en rekening houden met klimaatverandering. Dit betekent dat we het principe van bodem en water sturend hanteren. Bodemomstandigheden en waterhuishouding zijn daarmee erg bepalend voor waar we wel en niet bouwen of aangepast bouwen  
3. Identiteit: ontwikkelingen in Smallingerland leveren een landschappelijke bijdrage aan de toekomst van onze gemeente 
   • Ons landschap en de identiteit van de 13 dorpen en Drachten is de basis voor de ontwikkeling van de gemeente. We kiezen er niet voor om het landschap sturend te laten zijn voor waar ontwikkelingen wel of niet kunnen. Het landschap van houtsingels is ons namelijk net zo lief als het landschap van de veenpolders, Het landschap en de identiteit is wel bepalend voor hoe ontwikkelingen vorm krijgen.  

De keuzes van het Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief 

De keuzes voor wonen 

We willen woningen bouwen voor alle doelgroepen, van starters tot ouderen. We zetten vooral in op 'inbreiden': bouwen in de bestaande wijken van Drachten en in de dorpen. Door de grote vraag naar woningen moeten we ook uitbreiden. Dat doen we allereerst bij Boornbergum en bij Oudega. We willen de centrumfunctie van deze dorpen versterken. Deze twee dorpen hebben ook voor de omliggende dorpen een rol als voorzieningenkern. Door woningbouw te concentreren in deze dorpen willen we daar de bestaande voorzieningen behouden en zo mogelijk nieuwe ontwikkelen.  

Ook bij Opeinde en Rottevalle kiezen we voor extra uitbreiding, maar niet in de mate als bij Oudega en Boornbergum, omdat het voorzieningenniveau in deze dorpen lager is en we deze dorpen daarom ook niet als centrumkern beschouwen. 

Bij de overige dorpen in onze gemeente blijft er ruimte voor maatwerk rond woningbouw. Ook zien we beperkte mogelijkheden om woningen toe te voegen op erven van stoppende agrarische bedrijven. Wanneer op de lange termijn blijkt dat de vraag naar woningen groot blijft, bestaat de mogelijkheid dat we dan de stap over de A7 zetten met de bouw van een nieuwe woonwijk. Die kans wordt groter als de Lelylijn wordt aangelegd.  

De keuzes voor werken 

De uitbreiding van de bedrijventerreinen zal tot circa 2035 vooral in aansluiting op bedrijventerrein Azeven-Noord plaatsvinden. Daar hebben we ook al afspraken over gemaakt. Na 2030 willen we de extra vraag naar ruimte opvangen door herstructurering van bedrijventerrein De Haven. We zien daar mogelijkheden om de ruimte intensiever te gebruiken. Daarbij zou ook de ruimte bij Nijtap een rol kunnen spelen. Deze locatie leent zich goed om bedrijven vanuit De Haven tijdelijk te huisvesten zodat de ruimte op De Haven kan worden heringericht.  

Bij de komst van de Lelylijn neemt de vraag naar werklocaties toe. Daarvoor willen we ruimte zoeken in het centrum en het te realiseren Campusgebied. Bovendien zijn mogelijk nieuwe locaties nodig waarbij het stationsgebied dan de eerste keus is. 

De keuzes voor energie 

Rondom de opgave van energie zijn op dit moment flinke onzekerheden.  De keuzes voor energie zijn daarom opgeknipt in concrete keuzes voor de korte termijn tot 2030 en meer richtinggevende keuzes voor de periode daarna. Met aanvullende onderzoeken willen we de komende jaren meer duidelijkheid krijgen voor de keuzes na 2030. We weten dat de vraag naar energie heel groot gaat zijn en we willen stap voor stap nadenken hoe we daar het best in kunnen voorzien, met alle kennis en inzichten van dat moment.   

Op de korte termijn is onze inzet gericht op: 

• Energie besparen: wat niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt. 
• Kleinschalige, lokale opwek van energie: ruimte voor de opwek van energie naar aard en schaal bij de dorpen. Dat doen we multifunctioneel, dus op daken, boven parkeerplaatsen of een zonnepark als onderdeel van een grotere gebiedsontwikkeling. 
• Verduurzamen van bedrijventerreinen: we zetten in op het verduurzamen van bedrijventerreinen, waaronder De Haven. Op deze bedrijventerreinen zoeken we ruimte voor de opwek van duurzame (zonne)energie, bij De Haven kan dat ook met windenergie.  
• Grootschaliger opwek van zonne-energie: in onze gemeente zijn er drie zoekgebieden waar mogelijk ruimte is voor een groter zonnepark. Deze locaties zijn bij A7-Noord, bij Boornbergum en ten zuiden van de A7. Op deze plekken zien we mogelijkheden om zo’n groter zonnepark goed in te passen en kunnen we de opwek direct combineren met de plekken waar veel energie wordt gebruikt.  

Op de lange termijn overwegen we of energielandschappen een oplossing kunnen zijn voor onze energievraag. In een energielandschap worden windenergie, zonne-energie en opslag van energie gecombineerd. Op dit moment zijn daarvoor maar drie gebieden in onze gemeente geschikt: 

• Rond de N31, bij Nijega/De Tike 
• Ten zuiden van Boornbergum; 
• Ten westen van Boornbergum. 

Hoe is het ROP tot stand gekomen? 

Het ROP is en wordt via verschillende stappen ontwikkeld.  

Interne verkenning en opstellen van een concept-ROP 

De gemeente heeft eerst in beeld gebracht welke ruimtelijke opgaven er zijn, welke afspraken daarover zijn gemaakt en hoeveel ruimte al deze opgaven vragen. Vervolgens is een concept-ROP opgesteld waarin de eerste keuzes zijn vertaald en verbeeld. Het college van B&W en daarna de gemeenteraad hebben vervolgens aangegeven dat het concept-ROP een goede basis is voor het gesprek met inwoners, met ondernemers en andere belanghebbenden.  

Gesprekken over het concept-ROP 

Rond de zomer van 2025 is uitgebreid gesproken met alle dorpen, met Drachten en met onze partners over de concept-versie van het ROP.   

Onderzoek omgevingseffecten 

De resultaten van deze gesprekken zijn meegenomen in een onderzoek naar de omgevingseffecten van de ruimtelijke keuzes. Dit onderzoek is verplicht vanuit de Omgevingswet. In dit onderzoek zijn verschillende scenario’s onderzocht voor de verdeling van de ruimte voor wonen, werken en energie. 

Verkenning Boornbergum 

Gelijktijdig met het onderzoek is in Boornbergum gestart met een ruimtelijke verkenning van alle keuzes. In dit deelgebied zijn de gevolgen van de voorgestelde ruimtelijke keuzes in het ROP relatief groot. De uitkomsten van deze verkenning leggen de basis voor een Masterplan voor Boornbergum.  

Opstellen van een ontwerp-ROP 

De uitkomsten van de participatie, van het omgevingsonderzoek en de verkenning van Boornbergum zijn vertaald in een volgende versie van het ROP. Dit ontwerp-ROP is door het college van B&W vastgesteld en vrijgegeven voor inspraak. 

Nu staan we voor de laatste stappen. 

Inspraak en zienswijzen 

Het ontwerp-ROP wordt zes weken ter inzage gelegd. Iedereen kan in die periode formeel reageren op het ROP. In deze periode worden ook nog aanvullende inloopbijeenkomsten geweest. De gemeenteraad wordt in deze zelfde periode meegenomen in de resultaten en wordt gevraagd geen wensen en bedenkingen uit te spreken tegen het programma.  

Definitief vaststellen ROP 

Na de zienswijzenperiode stelt het college het ROP vast. In de Omgevingswet is bepaald dat de vaststelling van een programma de bevoegdheid is van het college van B&W. Tegen de vaststelling van een programma is geen beroep mogelijk.   

Meer informatie

Meer informatie vindt u op de pagina over het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief.