Shared Space. Een term die inmiddels bij veel mensen bekend is: o ja, dat gaat over verkeer. Vanuit het buitenland is de laatste jaren veel aandacht geweest voor de Smallingerlandse aanpak. Het Laweiplein is het bekendste voorbeeld, maar inmiddels hebben we er nog heel veel meer voorbeelden van.

Shared Space is vooral een manier van denken, een oproep om op een andere manier naar de openbare ruimte te kijken. Bedenk een straat zonder borden, verkeerslichten of zebrapaden, waar voetgangers, fietsers en automobilisten samen de ruimte delen. Dat is geen utopie. Onderzoek laat zien dat verkeersdeelnemers een socialer en veiliger gedrag vertonen als ze in zo'n gemeenschappelijk gebruikte ruimte zijn. Met welke snelheid rij je door een woonstraat? Dit rijgedrag wordt dan niet bepaald door het verkeersbord dat er staat, maar door algemeen geldende gewone gedragsnormen.

Normaal gedrag

Je loopt naar een deur. Precies op datzelfde moment nadert nog iemand die deur. Je weet allebei dat je niet met z'n tweeën tegelijk door die ene deur kunt, dus dat één van de twee zal wachten. Je kijkt elkaar even aan en zonder verder overleg is dan duidelijk wie voorgaat.
Daar zijn geen wetten voor nodig, geen borden, geen haaietanden... het gebeurt gewoon. Shared Space her-ontwerpt openbare ruimte zó dat gewone menselijke gedragsregels weer worden herkend.

De ruimte vertelt z'n verhaal

Shared Space maakt onderscheid tussen verkeersruimte en verblijfsruimte. In de verkeersruimte telt vooral het efficiënt en veilig kunnen afleggen van grotere afstanden. In een verblijfsruimte gaat het om de bewegingsvrijheid voor mensen en sociale interactie. De openbare ruimte moet z'n eigen verhaal vertellen. Waar ben ik hier? Ik ben duidelijk in een verkeersruimte. Of: ik ben duidelijk in een verblijfsruimte. Twee verschillende werelden die om een ander gedrag vragen.

Laweiplein

Voorheen hadden we op elke drukke kruising verkeerslichten. Toch gebeurden er ongelukken. We creëerden een soort schijnveiligheid. Als verkeersdeelnemer kijk je niet zelf, je steekt gewoon over als het licht op groen gaat.

Het Laweiplein-nieuwe-stijl werd in 2003 in gebruik genomen. Er kwamen veel reacties. Hoe kon de gemeente dit verzinnen? Nog steeds hebben veel bestuurders (zowel auto als fiets) het idee dat het plein verkeersonveiliger is dan in de oude situatie met de verkeerslichten.
De cijfers laten een ander beeld zien: het aantal ongelukken en vooral letsel-ongelukken is duidelijk afgenomen. De situatie lijkt onveiliger en juist dat maakt dat weggebruikers beter op elkaar letten.
Het plein wordt veelvuldig bezocht door buitenlandse bestuurders die willen weten hoe Shared Space er in de praktijk uitziet.

Boornbergum

In Boornbergum werd een reconstructie uitgevoerd op basis van de Shared Space ideeën. Boornbergum is nu een dorpsplein bij uitstek geworden. Er hoeven geen borden te staan. Is er een zijweggetje? Komen hier kinderen de straat over? De straat zelf vertelt je overduidelijk hoe de situatie is en welk gedrag (lees: welke snelheid) hierbij hoort. 

Je kunt de openbare ruimte zien als een ketting van dorpspleinen: de kralen ofwel pleinen zijn voor mensen, de draad ertussen is ook om van a naar b komen, dus in diverse gradaties bedoeld voor verkeer.

 

School De Folgeren

In één van de woonwijken in Drachten staat het schoolgebouw van 't Anker en de Bolder, aan de Frisia in De Folgeren. Wie aan komt rijden heeft ook zonder waarschuwingsborden wel in de gaten: ik nader een school. Gekleurde stenen in de bestrating, een speelse uitstraling, het kan eigenlijk niet missen: je nadert hier een plek die eigenlijk het domein is van kinderen.

 

Torenstraat-Drift

Midden in het centrum van Drachten, tussen winkelstraat en uitgaansgebied, ligt deze kruising waar in 2001 een herinrichting heeft plaatsgevonden. In de prakijk blijkt dat de verkeersruimte (de aanrijroute dus) hier te dicht op de verblijfsruimte zit. Verkeersdeelnemers moeten dan te snel omschakelen en dat lukt niet, zodat de snelheid te hoog is en het verkeer zich ook 'als verkeer' blijft gedragen. 

Niet alles lukt, in de projecten van Shared Space. Maar van die onvolkomenheden leren we voor de volgende stap.

 
Grondlegger Hans Monderman

Grondlegger van Shared Space is Hans Monderman (1945-2008). Hij begon in 1969 als verkeerskundige bij de provincie Friesland en ontwikkelde een nieuwe visie op verkeersveiligheid. Met dit concept, dat in de jaren negentig bekend werd als Shared Space, verwierf hij internationale bekendheid. Monderman werkte o.a. in deeltijd als verkeersplanoloog bij de gemeente Smallingerland.
Sinds 2002 was hij ook verbonden aan het Keuning Instituut in Groningen en aan het Europese project ‘Shared Space’.

 

De meeste foto's bij dit artikel zijn in mei 2009 gemaakt door fotobureau Het Hoge Noorden.

 

naar boven